1. Sứ mệnh to lớn của Đảng trong lãnh đạo đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Trong tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng duy nhất lãnh đạo cách mạng, đồng thời là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước cũng như công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và phát triển đất nước trong thời đại mới.

Hiện nay, đất nước ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những thời cơ và thách thức đan xen, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng, cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu thế chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo đang diễn ra mạnh mẽ. Đại hội XIII của Đảng xác định mục tiêu đến giữa thế kỷ XXI, Việt Nam trở thành nước phát triển, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Trên tinh thần đó, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần đề cập đến khái niệm “kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương lần thứ 10 khóa XIII và trong nhiều bài viết, phát biểu quan trọng, Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: “Với thế và lực đã tích luỹ được sau 40 năm đổi mới, với sự đồng lòng, chung sức của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân, với những thời cơ, thuận lợi mới, dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, chúng ta đã hội tụ đủ những điều kiện cần thiết đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của Dân tộc Việt Nam”.

Nhiều vấn đề trọng yếu đã được Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo, luận giải thấu đáo, có tính thực tiễn cao, đặc biệt là trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị. Nổi bật là yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng; kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí - những thứ “giặc nội xâm” nguy hiểm đe dọa sự tồn vong của chế độ; đồng thời tinh gọn bộ máy, loại bỏ những thành phần yếu kém, trì trệ, vận hành kém hiệu quả. Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18 vào tháng 12/2024, đồng chí Tổng Bí thư đã nhấn mạnh: “Không để cơ quan nhà nước là “vùng trú ẩn an toàn” cho cán bộ yếu kém”.

Trong đó, một nội dung đặc biệt quan trọng chính là tiếp tục hoàn thiện các giá trị văn hóa chính trị trong Đảng, coi đây là nền tảng bảo đảm sự trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức. Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ, bên cạnh việc xây dựng văn hóa cống hiến, phục vụ nhân dân, phải từng bước xây dựng vững chắc văn hóa từ chức, thôi chức, sẵn sàng rút lui khi không còn đủ uy tín, năng lực, hoặc khi tổ chức yêu cầu để bảo đảm yêu cầu tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả lãnh đạo, điều hành của hệ thống chính trị. Đây không chỉ là biểu hiện bản lĩnh chính trị, mà còn là tiêu chí phản ánh chất lượng đội ngũ cán bộ, năng lực lãnh đạo của Đảng trong điều kiện phát triển mới.

Rõ ràng, trong kỷ nguyên phát triển của dân tộc, khi đất nước đặt mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế, thì yêu cầu xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức trở thành nhiệm vụ sống còn. Một trong những nội dung quan trọng của nhiệm vụ đó chính là hoàn thiện thể chế, cơ chế kiểm soát quyền lực và xây dựng văn hóa chính trị, trong đó có văn hóa từ chức, thôi chức đối với cán bộ không còn đủ uy tín, năng lực, phẩm chất. Đây cũng là nhiệm vụ đã được Đảng ta đặt ra từ trước đó khi triển khai Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về “Chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới”. Hoàn thiện các giá trị văn hóa chính trị, nhất là xây dựng văn hóa từ chức, thôi chức, rút lui khi tổ chức yêu cầu, chính là một trong những yêu cầu cấp thiết, góp phần làm trong sạch bộ máy, nâng cao uy tín, hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo của Đảng trong giai đoạn mới.

2. Yêu cầu cấp thiết của công tác cán bộ hiện nay trong xây dựng văn hóa từ chức, thôi chức

Không để Nhà nước thành nơi “trú ẩn an toàn” của cán bộ năng lực yếu kém

Trong quá trình xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hoàn thiện bộ máy Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, một trong những biểu hiện lệch chuẩn đáng lo ngại là tình trạng một số cán bộ, đảng viên yếu kém về năng lực, sa sút về phẩm chất chính trị, đạo đức nhưng vẫn tìm cách bám giữ chức vụ, vị trí trong bộ máy nhà nước như một “nơi trú ẩn an toàn”. Những đối tượng này lợi dụng sự cồng kềnh, chồng chéo, kẽ hở trong cơ chế, quy trình, quy định về công tác cán bộ và tâm lý né tránh, nể nang trong nội bộ để kéo dài sự tồn tại, tránh né trách nhiệm, đồng thời tìm kiếm lợi ích cá nhân, cản trở sự vận hành lành mạnh của bộ máy chính quyền và gây bức xúc trong nhân dân.

Thực trạng này đã và đang làm giảm sút hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy công quyền; làm xói mòn niềm tin của nhân dân đối với tổ chức Đảng và Nhà nước; gây cản trở cho quá trình đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, xây dựng bộ máy Nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Điều nguy hại hơn, nếu không kịp thời chấn chỉnh, sẽ hình thành “vùng an toàn” cho những cán bộ cơ hội, bất tài nhưng biết luồn lách, tạo dựng mối quan hệ để “tránh bão, giữ ghế” trong môi trường công vụ, từ đó phá vỡ nguyên tắc bình đẳng, khách quan trong bổ nhiệm, sử dụng cán bộ và môi trường làm việc lành mạnh.

Chính vì vậy, xây dựng văn hóa từ chức, thôi chức trong Đảng và hệ thống chính trị là yêu cầu khách quan, cấp thiết nhằm từng bước loại bỏ tư duy bám vị trí bằng mọi giá, chống lại biểu hiện cục bộ, cá nhân chủ nghĩa, lợi ích nhóm trong công tác cán bộ. Đặc biệt, cần khẳng định rõ rằng Nhà nước không thể trở thành nơi dung dưỡng, che chắn cho những cán bộ yếu kém năng lực, phẩm chất và không còn đủ uy tín với nhân dân.

Việc không để bộ máy công quyền trở thành “nơi trú ẩn an toàn” của những cán bộ như vậy phải được triển khai đồng bộ trên ba phương diện:

(i) Siết chặt kỷ luật, kỷ cương, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong đánh giá, sử dụng cán bộ;

(ii) Hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá cán bộ thường xuyên, khách quan, toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm, lấy kết quả công tác và uy tín với tổ chức, nhân dân làm thước đo chính;

(iii) Phát huy mạnh mẽ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân trong giám sát, phát hiện, kiến nghị xử lý đối với những cán bộ, đảng viên yếu kém, vi phạm, không còn đủ điều kiện, tiêu chuẩn giữ chức vụ.

Phương châm “có vào, có ra”, “có lên, có xuống” trong công tác cán bộ – quy luật vận động tất yếu của bộ máy chính trị hiện đại

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”; “Muôn việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém”. Bởi vậy, việc lựa chọn, bố trí, sử dụng và thay thế cán bộ phải được tiến hành một cách khách quan, công tâm, khoa học, tuân thủ những quy luật vận động khách quan của tổ chức chính trị hiện đại.

Trong đó, phương châm “có vào, có ra”, “có lên, có xuống” không chỉ là nguyên tắc quản trị tổ chức tiến bộ, mà còn là quy luật vận hành tất yếu của bộ máy chính trị hiện đại, xứng đáng với vai trò cầm quyền và bản lĩnh của Đảng ta. Việc bổ nhiệm, đề bạt, sử dụng cán bộ phải dựa trên tiêu chí năng lực thực tiễn, phẩm chất đạo đức, kết quả công tác và sự tín nhiệm của tổ chức, nhân dân; đồng thời, cũng cần có văn hóa để bản thân mỗi cán bộ, đảng viên, dù giữ chức vụ hay không cũng tự cảm thấy hổ thẹn, xấu hổ khi mình không đủ năng lực; hình thành văn hóa tự giác rút lui khi không làm được việc, đúng như đồng chí cố Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng đã từng khẳng định mạnh mẽ trong Phiên họp đầu tiên của Chính phủ nhiệm kỳ 2021 – 2026, Đồng chí yêu cầu phải chấn chỉnh, đấu tranh loại bỏ tư tưởng bàn lùi, vin cớ rằng việc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực sẽ cản trở sự phát triển, làm nhụt chí dẫn đến làm “cầm chừng”, “phòng thủ”, “che chắn”, giữ “an toàn” trong một bộ phận cán bộ, công chức nào đó, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, “Những ai có tư tưởng này thì hãy dẹp sang một bên cho người khác làm! Tiền bạc lắm làm gì, chết có mang theo được đâu; Danh dự mới là điều thiêng liêng, cao quý nhất”.

Tuy nhiên, để phương châm “có vào, có ra”, “có lên, có xuống” trở thành nguyên tắc vận hành thực chất, không hình thức, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế, cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá cán bộ công khai, minh bạch; đề cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu; đồng thời phát huy vai trò giám sát của nhân dân và các cơ quan báo chí trong phát hiện, đấu tranh với những biểu hiện tham quyền, cố vị, trì trệ trong công tác cán bộ.

Nguyễn Đức Hà - Nguyễn Thị Minh Huệ - Hà Tiến Linh - Trình Quốc Hưng.